Artur Domosławski

Powodem zainteresowania za granicą nie jest w tej chwili treść książki, lecz niezrozumiała próba walki z nią za pomocą cenzury prewencyjnej. Czegoś takiego w wielu krajach Europy dawno nie widziano.

Sądzę, że kampania przeciwko książce szkodzi przede wszystkim pamięci Kapuścińskiego, bo za chwilę nikogo już nie będzie interesowała złożona, wielowątkowa i zniuansowana opowieść o wybitnym reporterze, oryginalnym pisarzu, wielowymiarowym człowieku w trudnych czasach i kilku epokach, o niełatwych wyborach, dylematach, wzlotach i upadkach, lecz wyrwane z kontekstu „sensacje”: a co tam zmyślił? a może się sprzedał? a bardzo romansował? No bo skoro próbuje się nie dopuścić do publikacji, to znaczy, że strasznie dużo strasznych i zarazem kompromitujących tajemnic skrywa biografia mistrza...

Moja książka sporo ujawnia i stara się wiele objaśnić, nie ma jednak charakteru taniej demaskacji. Ci, którzy spodziewają się, że Kapuścińskiego zlustruję i surowo ocenię jego zaangażowania w Polsce Ludowej, będą zaskoczeni tym, w jaki sposób go bronię. Ci, którzy czekają na brukowe opowieści zawiodą się... Wielu będzie zdumionych, że z taką książką można chcieć walczyć w sądzie. Starczy... Przeczytacie, zobaczycie.

Jedna z gazet pyta mnie, czy z powodu książki spotykają mnie nieprzyjemności. Odpowiadam, że dużo częściej spotykają mnie wspaniałe reakcje: ludzi pióra, dziennikarzy, także najbliższych przyjaciół Kapuścińskiego (na razie książkę przeczytało niewiele osób).

Mam wrażenie – sądząc po reakcjach – że wielu ludzi odczuwa potrzebę rozmowy na poważnie, rozmowy szczerej, bez skrępowania pseudolojalnościami i – jak mówił Boy-Żeleński – „hipokryzją szacunku”; potrzebę rozmowy nie o pomniku, lecz o prawdziwym człowieku i jego wyborach, strategiach życiowych w trudnej epoce; o tym, co naprawdę miał do przekazania nam, czytelnikom. Nie ten okazuje autentyczny szacunek i podziw dla człowieka i jego dzieła, kto nie chce się zmierzyć z trudnościami i zagłaskuje wszystko bezrefleksyjnymi zachwytami.

Smutne, że podejmowane są próby walki z książką za pomocą cenzury prewencyjnej, a wręcz humorystyczne, że walka ta jest prowadzona z książką napisaną z empatią i podziwem dla Kapuścińskiego, choć – przyznaję – nie stroniącą od żadnej kontrowersji obecnej w jego życiu i twórczości.

Trzeba mieć bardzo małą wiarę w wielkość słynnego reportera, żeby obawiać się tego, że ukazanie go jako człowieka, który miał także słabości, zniechęci kogoś do jego postaci i dzieła. Wielkość człowieka widać dopiero na tle codziennej krzątaniny, słabości, czasem upadków.

Przyjaźniłem się z Kapuścińskim, podziwiałem go jako mojego mentora, mistrza i po tej prawie trzyletniej podróży po jego życiu mój podziw nie zmalał. Zobaczyłem go po prostu inaczej, pełniej, dużo się o nim dowiedziałem i dużo lepiej go zrozumiałem. W żadnym miejscu książki nie wydaję wyroków. Nie mam prawa, ani ochoty.